Εκλεκτοί προσκεκλημένοι,
Φίλες και Φίλοι,
Εκ μέρους του Διοικητικού Συμβουλίου της Ιστορικής και Εθνολογικής Εταιρείας της Ελλάδος (ΙΕΕΕ) και του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου (ΕΙΜ) της, σας καλωσορίζω και εγώ με ιδιαίτερη συγκίνηση στη σημερινή εκδήλωση, στον οικείο και φιλόξενο χώρο της Βυρωνικής Εταιρείας της Ιεράς Πόλεως Μεσολογγίου, με την οποία έχουμε εγκαθιδρύσει μια μακρά και γόνιμη συνεργασία, η οποία συνεχώς καλλιεργείται και ενδυναμώνεται.
Η ΙΕΕΕ αποτελεί έναν από τους παλαιότερους και σημαντικότερους επιστημονικούς φορείς της χώρας. Ιδρύθηκε το 1882 και δύο χρόνια αργότερα το 1884 προχώρησε στη σύσταση του Μουσείου της.
Κατά τη διάρκεια της μακρόχρονης και αδιάλειπτης πορείας της έχει ως βασική της αποστολή τη συγκέντρωση, διαφύλαξη, προβολή και μελέτη τεκμηρίων που αφορούν την ιστορία του Νεότερου Ελληνισμού.
Ανάμεσα στους κεντρικούς άξονες των δραστηριοτήτων της έχει συμπεριλάβει τον εορτασμό επετείων, είτε ένδοξων, είτε μελανών ιστορικών γεγονότων, καθώς και την απόδοση τιμής τόσο σε μεμονωμένα πρόσωπα, όσο και συνολικά στους αγώνες του ελληνικού λαού, αλλά και γενικότερα σε χώρες και προσωπικότητες που συμπαραστάθηκαν ενεργά και συνέδραμαν ποικιλοτρόπως στο να διαμορφωθεί η σημερινή Ελλάδα.
Με τις δράσεις της αυτές πρωτίστως στοχεύει στην ανάδειξη της ιστορικής μνήμης, στην προβολή της πολιτιστικής κληρονομιάς, στην προώθηση της γνώσης, στην καλλιέργεια της επιστημονικής έρευνας και τη διαμόρφωση ατομικής και συλλογικής συνείδησης.
Συνεχίζοντας την μακρά αυτή μας παράδοση, συμμετέχουμε ενεργά όλη αυτή τη χρονιά στους πανηγυρικούς εορτασμούς για τα 200 χρόνια από την Ηρωική Έξοδο των Ελεύθερων Πολιορκημένων, γεγονός το οποίο άφησε ανεξίτηλο ιστορικό αποτύπωμα στη συγχρονία και τη διαχρονία, γιατί είναι μια επέτειος που συνδέεται άρρηκτα με την υπενθύμιση του χρέους και της ακλόνητης πίστης σε πανανθρώπινες αξίες.
Έκτοτε η Ιερά Πόλη του Μεσολογγίου μετουσιώνεται σε Ιδέα που συμβολίζει την εθελούσια αυτοθυσία για την Ελευθερία, συνδέεται με το μαρτύριο ενός λαού που για να διατηρήσει την αξιοπρέπεια του και την ηθική ανωτερότητα του μετατρέπει την Πόλη του το Μεσολόγγι σε διαχρονικό εθνικό και διεθνές σύμβολο αντίστασης.
Η Ηρωική Έξοδος του Μεσολογγίου συμπεριλαμβάνεται στα κορυφαία γεγονότα της Ελληνικής Επανάστασης, το οποίο είχε καθοριστική σημασία για τις εξελίξεις στο πλαίσιο του Αγώνα της Ανεξαρτησίας γιατί πυροδότησε το Φιλελληνικό κίνημα και ώθησε τις Μεγάλες Δυνάμεις να συμμετάσχουν αποφασιστικά στην ναυμαχία του Ναυαρίνου που η έκβαση της τελικά οδήγησε στην πολυπόθητη νίκη του ελληνικού λαού και την ανεξαρτησία του ελληνικού κράτους.
Η σχέση της ΙΕΕΕ/ΕΙΜ με την Ιερά Πόλη του Μεσολογγίου έχει βαθιές ρίζες στο χρόνο και χαρακτηρίζεται στενή και ουσιαστική, καθώς η Πόλη αυτή κατέχει δεσπόζουσα θέση στην ιστορική μνήμη και συμβολική διάσταση στο πλαίσιο της παρακαταθήκης του Αγώνα της Ελληνικής Ανεξαρτησίας.
Το ΕΙΜ διαθέτει πλούσιο σχετικό υλικό : εικαστικές απεικονίσεις, όπλα, προσωπικά αντικείμενα αγωνιστών, αρχειακό υλικό κ.ά. που μεταλαμπαδεύουν στο κοινό κάθε εποχής το απαράμιλλο πάθος και τον ηρωϊσμό των Μεσολογγιτών δημιουργώντας συγκίνηση και υπερηφάνεια για τους ένδοξους προγόνους Μεσολογγίτες, Έλληνες και Φιλέλληνες, ανάμεσα τους κυρίαρχη μορφή ο ρομαντικός ποιητής και Φιλέλληνας Λόρδος Βύρωνας (1788-19 Απριλίου 1824 Μεσολόγγι), που έδωσαν τη ζωή τους για να υπερασπίσουν τα υψηλά ιδεώδη.
Από τη σύσταση τους η ΙΕΕΕ και το ΕΙΜ έχουν οργανώσει και συμμετάσχει σε επιστημονικές και πολιτιστικές δράσεις, κατεξοχήν εκθέσεις και εκδόσεις, οι οποίες ήταν αφιερωμένες στην ανάδειξη των ιστορικών γεγονότων που διαδραματίστηκαν στο Μεσολόγγι, και παράλληλα έχουν στηρίξει πρωτοβουλίες για την ανάδειξη της ιστορίας της πόλης με απώτερο στόχο την ενίσχυση του δεσμού των κατοίκων της και του ευρύτερου κοινού με την τοπική ιστορία, αναδεικνύοντας την παγκόσμια διάσταση της θυσίας.
Χαρακτηριστικά αναφέρεται η συμμετοχή της ΙΕΕΕ στην πρώτη 100ετηρίδα εορτασμού το 1926, (όταν με το νομοθετικό διάταγμα της 30 Δεκεμβρίου 1925 ορίστηκε Επιτροπή με απόφαση του Υπουργού Στρατιωτικών στην οποία συμμετείχε ο τότε Αντιπρόεδρος της ΙΕΕΕ κ. Στ. Παπαφράγκου. Η ΙΕΕΕ οργάνωσε τότε έκθεση στις 23, 24 και 25 Απριλίου του 1926 τιμώντας το γεγονός και συμμετείχε ενεργά σε όλες τις εκδηλώσεις μνήμης στην Ιερή Πόλη).
Η προαναφερθείσα γόνιμη συνεργασία των αρχών του 20ου αιώνα, προχώρησε στις επόμενες δεκαετίες με πολυεπίπεδες και πολυσήμαντες δράσεις και συνεχίζει στον 21ο.
Κορύφωση αποτελεί το επετειακό πρόγραμμα Επανασύσταση21 για τα 200 χρόνια από την έναρξη της Επανάστασης του 1821 που ξεκίνησε από το έτος 2018.
Το 2022 στην κεντρική έκθεση που παρουσιάστηκε στο ΕΙΜ, στον επετειακό κατάλογο που τη συνόδευσε, καθώς και στην έκθεση που συνδιοργανώθηκε στο Μεσολόγγι, η συνεργασία των δύο πλευρών καρποφόρησε για άλλη μία φορά.
Επίσης, στις 19 Απριλίου 2024, στο πλαίσιο των Εορτών Εξόδου, εγκαινιάστηκε στην Βυρωνική Εταιρεία η μόνιμη έκθεση για τη ζωή και το έργο του μεγάλου Φιλέλληνα Λόρδου Βύρωνα, η οποία πραγματοποιήθηκε με βάση τη μουσειολογική μελέτη που εκπόνησε το επιστημονικό δυναμικό του ΕΙΜ, παρούσες σήμερα και οι δύο επιμελήτριες του ΕΙΜ κ. Ν. Καστρίτη και Ρ. Κατσιμάρδου.
Φέτος, η ΙΕΕΕ και το ΕΙΜ ξεκινήσαμε τις πολυεπίπεδες δράσεις μας με την έκδοση του Ημερολογίου μας για το 2026 που είναι αφιερωμένο στην Ηρωική Έξοδο, συνέκδοση με το ΥΠΠΟ με το οποίο συνεργαζόμαστε στενά καθόλη τη διάρκεια του χρόνου για επόμενες δράσεις που θα τιμήσουν την επέτειο. Στο ίδιο πλαίσιο κινείται και η αγαστή συνεργασία μας με την Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδος, το Δήμο Ιεράς Πόλεως Μεσολογγίου και άλλους σημαντικούς πολιτιστικούς φορείς.
Σήμερα τιμώντας την επέτειο των 200 χρόνων από την Έξοδο, σε συνεργασία με τη Βυρωνική Εταιρεία Ιεράς Πόλεως Μεσολογγίου, και του Μουσείου της Ακρόπολης εγκαινιάζουμε την έκθεση, η οποία τελεί υπό την Αιγίδα της Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδος και του Δήμου Ι. Π. Μεσολογγίου, δύο μοναδικών κειμηλίων:
α) την ενυπόγραφη ελαιογραφία του Γάλλου ζωγράφου Louis Joseph Toussaint Rossignon (1780-1871).
Η σύνθεση, η οποία παρουσιάστηκε πρώτη φορά στο Salon του Παρισιού το 1827, εμπνέεται από το ποίημα του Βικτώρ Ουγκώ «Τα Κεφάλια του Σεραγιού» και αποτυπώνει με δραματικότητα την τελευταία Μετάληψη των υπερασπιστών του Μεσολογγίου από τον επίσκοπο Ρωγών και Κοζύλης Ιωσήφ, πριν την ηρωική Έξοδο, την Κυριακή των Βαΐων του 1826. Στη σύνθεση υπογραμμίζεται η βαθιά πίστη των προσώπων η οποία μετατρέπεται σε δύναμη Ψυχής για την τελική αμετάκλητη απόφαση τους προς το Θάνατο/Λύτρωση.
Ο πίνακας αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα ευρωπαϊκής ζωγραφικής της εποχής που μαζί με τα αντίστοιχα πολλών άλλων σημαντικών καλλιτεχνών όπως ο Ευγένιος Ντελακρουά, ο Λουί Ντυπρέ, κ.ά. και παράλληλα με τα έργα πνευματικών δημιουργών όπως συγγραφείς και ποιητές, Β. Ουγκώ, κ. α. έπαιξαν καταλυτικό ρόλο στο να αφυπνίσουν όχι μόνο την ευρύτερη κοινή γνώμη, αλλά και να λειτουργήσουν ως όπλο σημαντικό στο επίπεδο της διπλωματίας, αφού προβαλλόταν η Επανάσταση ως ηθικός αγώνας και όχι μόνο εθνικός και εσωτερική υπόθεση του ελληνικού λαού. Αντίστοιχα, κορυφαίοι Έλληνες Δημιουργοί εμπνεόμενοι από τα ιστορικά γεγονότα συνέθεσαν αριστουργήματα, χαρακτηριστικά αναφέρω τον εθνικό μας Ποιητή Διονύσιο Σολωμό (Ελεύθεροι Πολιορκημένοι),τον Κωστή Παλαμά.
Σήμερα όλες αυτές οι συγκλονιστικές απεικονίσεις, καταγραφές, μαρτυρίες μας δημιουργούν ρίγη συγκίνησης και μας μεταφέρουν νοερά στο τραγικό περιβάλλον της Επανάστασης….
β) το πρωτότυπο Φιρμάνι του Οθωμανού σουλτάνου Μαχμούτ Β΄, το οποίo, εν είδει διαβατηρίου, έδινε άδεια μετακίνησης εντός των εδαφών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στον Λόρδο Μπάιρον και τον συνταξιδιώτη του Τζον Καμ Χόμπχαουζ, το 1810.
Το φιρμάνι συνδέεται με τη μόνιμη έκθεση της Βυρωνικής Εταιρείας «Ο Μπάιρον και η Ελλάδα», στην οποία φιλοξενούνται σημαντικά κειμήλια του Άγγλου ρομαντικού.
Τα δύο αυτά κειμήλια με συγκλονιστικό τρόπο δημιουργούν μια γέφυρα από το παρελθόν στο παρόν επιβεβαιώνοντας ότι η ιστορική μνήμη μπορεί να παραμένει ζωντανή, να γίνεται πυξίδα για το παρόν και το μέλλον, όταν τα τεκμήρια της πολιτιστικής κληρονομιάς περικλείουν μια αυξανόμενη δυναμική που τα κάνει πάντα επίκαιρα..
Οι πολιορκίες και η Έξοδος του Μεσολογγίου δεν καταγράφηκαν μόνο ως σημαντικά στρατιωτικά γεγονότα, αλλά ως μια ανθρώπινη τραγωδία με παγκόσμια απήχηση, που ενίσχυσε το Φιλελληνικό κίνημα την κατάλληλη στιγμή και συνέβαλε στη νίκη του ελληνικού λαού έναντι των Οθωμανών.
Το Μεσολόγγι έγινε Ιερός Τόπος του Έθνους – όχι μόνο γιατί υπήρξε πεδίο μάχης, αλλά γιατί έγινε πεδίο υπέρβασης.
Η θυσία αυτή παραμένει διαχρονικό παράδειγμα: για το τι σημαίνει να αγωνίζεσαι για ένα ιδανικό ακόμα και όταν όλα μοιάζουν χαμένα, για το πόσο δυνατός είναι ο άνθρωπος όταν μάχεται για αξίες και όχι για υλικά συμφέροντα και για το πώς η ιστορία ενός μικρού τόπου μπορεί να αγγίξει την οικουμένη.
Η μνήμη δεν είναι μόνο παρελθόν. Είναι παρόν με νόημα και μέλλον με κατεύθυνση. Τιμώντας τις ιστορικές επετείους, δεν αναπολούμε απλώς, αλλά αναστοχαζόμαστε, εμπνεόμαστε και συνεχίζουμε.